Cambodja heeft een roerige geschiedenis. Toeristische trekpleister nummer 1 zijn de tempels bij Angkor (Siem Reap). Een tweede, welhaast verplicht nummer, is Choeung Ek, het monument bij de killing fields en Tuol Sleng, het museum van de volkerenmoord. Daar word je niet blij van kan ik je verzekeren. Maar het wel de moeite waard. Ik hield het niet droog in elk geval. Het geeft te denken. Waar een totalitaire partij-ideologie toe kan leiden. Tot het uitmoorden van je eigen volk omdat de intellectuele elite een bedreiging vormde onder andere. Lees meer over de Rode Khmer op wikipedia.

Phnom Penh heeft naast deze trieste monumenten van de Cambodjaanse geschiedenis ook nog veel moois te bieden, waarvan we maar een fractie hebben gezien. Het Koninklijk Paleis aan de rivier Tonle Sap is een complex van tempels, paleizen, grafmonumenten en de moeite waard om te bezoeken. Koning Sihamoni woont er ook in een voor publiek afgesloten paleis.

De Franse invloed is duidelijk te zien in Phnom Penh. Boulevards met veel bomen. Er is als in veel Aziatische steden veel verkeer. Hier voornamelijk van brommers, tuctuc’s en auto’s. Maar de laatsten zijn in de minderheid. Hieronder een impressie. Ik hoop snel eens terug te keren om meer te zien.

Op de iPad is de diavoorstelling niet te zien (Apple ondersteunt geen flash). Wie de foto’s wil zien kan ook naar mijn pagina op flickr:

Voor de set ‘Rode Khmer, klik hier.
Voor de set “Phnom Penh’, klik hier.

De reis naar Saigon (zo noemen de inwoners het herbenoemde Ho Chi Minhstad nog steeds – en ik voor het gemak ook) was geen luxeverhaal. We zouden met de bus vanuit Sihanoukville (Cambodja) reizen en bij de wederhelft had het misverstand postgevat dat we níet via Phnom Penh moesten. Achteraf lach je erom, onderweg vloek je een keer of wat.

Maar achteraf ben ik blij dat we het zo gedaan hebben. In zes of zeven voertuigen hebben we gereisd, misverstanden aan de grens met gelukkig een naar Duitsland uitgeweken Vietnamese die de taxichauffeur zover kreeg dat hij het hele gezelschap naar het volgende overslagstation zou brengen. En daar namen we afscheid, op een busstation waar de enig engelssprekende ons vertelde dat over een paar uur dat ene gammele busje naar Saigon zou vertrekken.

En eigenwijs als we waren hadden we geen geld gewisseld, we zouden immers over enkele uren in Saigon aankomen alwaar de geldautomaten ons van lokaal geld zouden voorzien. Niet dus. In een tijdsbestek dat je normaal nodig hebt om van Cambodja naar Nederland te reizen – 17 uur – hebben wij de afstand Sihanoukville – Saigon afgelegd. Die reis verdient een blog apart, wellicht later.

Reizen met de lokale bevolking is een belevenis op zich. Een bus is zelden voor passagiers alleen. Eenmaal in Saigon moest al dat spul ook nog eens gelost worden op de bevoorradingsmarkt van de stad (een soort les Halles in Parijs). Midden in de nacht reden we door een verlaten stad en na 17 uur wachten en reizen zie je alles toch wat negatiever.

Maar toen we ‘s ochtends ontbeten op de bovenste verdieping van het hotel hadden we een fantastisch uitzicht op de indrukwekkende skyline. Dat was andere koek. Een gekrioel in de verte, een energie, ruim 7 miljoen inwoners. Zo ver het oog reikte: bebouwing.

We hadden Bangkok gezien (nog meer inwoners, zeer toeristisch, modern) en Phnom Penh (anderhalf miljoen inwoners, werkstad, armer en ouder), maar Saigon is weer heel anders. Op de verschillen tussen de mensen in de verschillende landsdelen kom ik later ook nog eens terug.

Saigon bruist van de energie, maar er is een groot verschil tussen het uiterlijk vertoon van de glimmende gebouwen, de groep mensen die werkzaam is bij internationale bedrijven enerzijds en anderzijds de mensen die hun best doen hun kostje bij elkaar te scharrelen door schoenen te poetsen, op straat eten te bereiden, etc. Maar die combinatie maakt de stad ook wel bijzonder. De ene buurt heeft iets kosmopolitisch, de andere weer gezellig rommelig.

Opvallend in alle steden die we bezochten: het grote aantal scooters. Vietnam spant de kroon. Een Nederlands-Vietnamese jongen die we op het www troffen vertelde dat tien à twintig jaar geleden fietsers het straatbeeld domineerden. Nu moet je lef hebben om over te steken. Gewoon dóen overigens, niemand rijd je omver. Vietnamezen zijn ware kunstenaars in het ontwijken van elkaar en overstekend wild.

Je verwacht van zo’n stad waar toch redelijk veel toeristen komen dat in elk geval de werknemers uit de dienstverlenende sector redelijk Engels spreken, te beginnen met de taxichauffeurs. Ze beginnen in keurig Engels, maar owee als je een vervolgvraag stelt. Zelfs ‘international‘ of ‘domestic‘ als je naar de juiste ingang van het vliegveld wilt is een probleem. Zelf opletten dus.

Alom aanwezig in het straatbeeld zijn communistische spreuken van de regering. Gesprekken voeren over de politieke situatie valt dan ook niet mee. Als het antwoord begint met een verlegen “Hihi…” dan is het beter om over te schakelen naar een praatje over het weer. Maar er zijn ook hoger opgeleidden die beter Engels spreken en zich ook vrijer uiten.

Natuurlijk zijn we ook op zoek gegaan naar het homoleven. Dat viel nog niet mee. Zoals veel Afrikanen de vaste telefonie hebben overgeslagen, zo is er weinig homohoreca in Vietnam. Vietnamese gays hebben de homokroeg overgeslagen en zijn direct het internet opgegaan. Iemand met geld heeft een smartphone en zit op Grindr. Minder geld, dan naar het internetcafé. Zo zijn we in contact gekomen met enkele lokale homoseksuele medemensen. En zo zagen we op de oude dag ook nog eens een hedendaagse danstent. Mijn hemel, dat was wat.

We werden langs een corridor van bewakers naar een tafeltje geleid, waar je geacht werd te blijven staan. Maar niet nadat we ons eerst (zo bleek achteraf, we waren te verbluft) hadden laten fotograferen door in glitterjurkjes gehesen dames die reclame maakten voor een sigarettenmerk. Hier zagen we de verwende apen met rijke papa’s en mama’s die hier stevig stonden te zuipen in dure kleding. We vielen – hoe zal ik het zeggen – enigszins uit de toon.

Aangezien we niet alleen maar op vermaak uit waren, en in Vietnam ontkom je ook niet aan het beladen verleden, zijn we naar het War Remnants Museum gegaan. Ik was op voorhand wat sceptisch op wat ons aan propaganda voorgeschoteld zou worden door het regime. Maar die scepcis liet ik vanzelf varen. Gatsamme wat hebben die Amerikanen daar een ellende aangericht. Je ontkomt niet aan de verzuchting ‘weinig geleerd van het verleden’.

Een tweede beproeving op dat vlak leek even de uitstap naar het tunnelcomplex van Củ Chi, ik verwijs voor de achtergronden gemakshalve even naar wikipedia, zie hier. Ik focus even op onze reisleider Mister Been noemde hij zich. Of we alles wilden vergeten wat we tot nu toe hadden gelezen of wat de regering ons wilden doen geloven. Mister Been had gevochten in Amerikaanse dienst. In Vietnam nog wel.

Ik wilde al weer uitstappen, maar uiteindelijk had ook hij een genuanceerder verhaal. Al kan ik me nauwelijks verplaatsen in iemand die met de agressor meevecht tegen zijn eigen volk. Iedereen heeft zijn eigen verhaal. Het cynische was dat zijn familie nu in de Vietnamese diaspora woont en hij als enige in Vietnam is gebleven.

Wat me bijgebleven is hoe moedig en inventief dit volk is geweest en hoe veerkrachtig het nu is. Je zou voor minder communistisch worden. Of wrok koesteren jegens voormalige bezetters (dat hielden wij langer vol tegen de Duitsers). De jarenlange Franse overheersing, oorlogen met Cambodja, China, Verenigde Staten. Ja, ik begrijp heel goed waarom Ho Chi Minh op een voetstuk staat in Vietnam.

Het kan ook doorslaan. Pepsi en Coca Cola overheersen zelfs de souvenirwinkeltjes bij belangrijke nationale gedenkplaatsen. Ik hoop dat het land langzaam opener wordt, Vietnam heeft een enorme potentie, een jonge en energieke bevolking die nieuwsgierig is naar de toerist die de moeite neemt hun land te bezoeken, zelfs vereerd is met je bezoek.

Over een poos een blog over Hanoi, ook groot maar een wereld van verschil met Saigon.

Dat is echt het leuke aan het woordvoerderschap cultuur en sport, je ziet nog eens wat. Ook als milieuwoordvoerder kwam ik op mooie plaatsen, maar cultuur en sport is een ander verhaal, letterlijk. Gisteren dus een gesprek op verzoek van de NV Monumenten Fonds Brabant (MFB), op mijn verzoek op lokatie. Het provinciehuis is mooi, maar daar kom ik vaak genoeg. Ik vind het prettiger mensen in hun werkomgeving te spreken. En bovendien krijg je zo meteen een kijkje in de keuken.

Het gesprek kwam op initiatief van Peter Stutvoet, directeur van het MFB. Het MFB werkt op een commerciële basis samen met overheden als de provincie en andere partners. Het koopt panden aan, restaureert ze en probeert ze te verhuren. Op deze manier moet monumentenbeheer renderen, zichzelf bedruipen.

Monumentenbehoud kan nooit helemaal zonder overheidssteun, nu is dit in de vorm van een lening door de provincie Noord-Brabant, het MFB hoopt dit te kunnen omzetten in aandelen. Want ook hier wordt de crisis gevoeld.

Herbestemming is niet altijd eenvoudig, omdat historische panden niet altijd aan de moderne arbo-eisen kunnen worden aangepast. Daarnaast wil met name de RK-kerk nog wel eens eisen stellen aan een nieuwe bestemming, iets wat een renderende herbestemming in de weg staat.

Voormalige Lutherse Kerk aan de Verwerstraat in Den Bosch, verworven door het MFB.

Gelukkig sta ik niet alleen in mijn kritiek dat we als provincie ook best wel eens ‘nee’ mogen verkopen als die eisen restauratie van religieus erfgoed in de weg staan. Het staat buiten kijf dat met een voormalig gebedshuis met respect dient te worden omgegaan, en weinig mensen kunnen zich een Brabant voorstellen zonder kerktorens als baken in het landschap. Maar wie geld vraagt voor restauratie kan niet altijd over zijn graf heen regeren.

Na het gesprek met Peter Stutvoet (in een gerestaureerd project De Camere) hebben we een kijkje genomen bij de gerestaureerde woningen in de Putgang in Den Bosch.

Terwijl ik stond te wachten werd ik aangesproken door een heer die in een edelsmederij had gewerkt in de Putgang, hij had er 50 jaar gelden ook nog gewoond à twee gulden vijftig per week (inclusief gas). Hij vertelde honderduit. Was in 1956 uit Hongarije naar hier gekomen, hij had in de edelsmederij onder andere aan de haan op de toren van de Sint Jan gewerkt. Wist ook nog wat sappige verhalen te vertellen over de Korte Putstraat (hij ging vroeger wel eens uit nieuwsgierigheid met vrienden kijken in de homokroeg – wist hij veel tegen wie hij het had).

Dit gaf de ochtend weer wat extra kleur, echte verhalen bij een gerestaureerd steegje.

Een moetje voor toeristen. Wij houden niet zo van oude tempelcomplexen, maar dit was wel heel mooi. Vooral het verval. We hebben het in één dagdeel gedaan, echte liefhebbers trekken er twee dagen voor uit.

Wij hebben er een bezoekje aan het drijvende dorp in het Tongle Sapmeer aan vastgeknoopt. Ook het plaatsje Siem Reap is de moeite waard. Daarover later meer.